Polítika

Falur hamonu mataben iha ambitu serimónia despedida forsa tarrefa konjunta ba misaun umanitária Filipina

Dili, (Rápides Info)- Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada ( XEMGFA) Tenente Jenerál Domingos Raul Falur Rate Laek hamonu nia mataben iha ambitu serimónia despedida forsa tarrefa konjunta ne’ebé atu halomisaun umanitária iha sidadaun Filipina.

Kontijente forsa tarrefa konjunta ne’e iha  na’in 120  kompostu husi militár F-FDTL Autoridade Protesaun Sivil Diresaun Bombeiros pesoál  servisu saúde,  Institutu Jestaun Ekipamentu  Dezenvolvimentu Infrastrutura Institutu Públiku (IGEDI,IP) no pesoál Ministeriu Negósiu Estranjeiru Kooperasaun (MNEK).

Kontijente ne’ebé reprezenta Timor-Leste ba asaun asisténsia umanitária iha Filipina sei aranka husi Timor-Leste ba Filipina kuarta (12/11) aban no sira sei estadia iha Filipina durante loron 20.

Ekipa ne’e lidera husi Tenente Koronél Vitorino Soares.

Iha serimónia despedida ba Kontijente ne’ebé reprezenta Timor-Leste ba asaun asisténsia umanitária iha Filipina hahú ho parada militár  ne’ebé komanda hosi Xefe misaun misaun umanitária, Tenente Koronél Vitorino Soares hodi autoriza Ministru Defeza Kontra Almirante Donaciano do Rosario da Costa Gomes Pedro Klamar Fuik akompaña husi Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada XEMGFA Tenente Jenerál Domingos Raul Falur hodi inspesiona parada.

Hafoin inspesiona tiha parada,  Ministru Defeza no Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada ba tuur hikas nia fatin.

Nune’e protokolu fó tempu uluk ba XEMGFA Falur Rate Laek hodi hato’o nia deskursu iha ambitu serimónia despedida kontinensia forsa tarrefa konjunta ba misaun umanitária, bainhira Jenerál  Falur lee deskursu foin ba paragrafu tolu atu ba haat nia hamonu mataben, nudar jestu ida katak iha istória Timor-Leste foin ukun aan ho dezafiu oin oin,  primeira ves iha  kontijente forsa tarrefa konjunta  hetan fiar hodi fó apoiu  umanitária dahuluk ba povu Filipina ne’ebé hetan dezastre naturál  foin lalais ne’e. Ida ne’e nudar nu’udar pasu pozitivu atu afirma posizaun iha solidaridade Internasionál no haktuur Timor -Leste iha mundu internasionál.

Hafoin hamonu mataben Tenente Jenerál Domingos Raul Falur Rate Laek para minutu balun nian laran mak kontinua.

Tuir mai deskursu kompletu Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada (XEMGFA) Tenente Jenerál Falur Rate Laek:

Iha deskursu Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armadas Falur Rate Laek afirma katak, ho sentidu orgullu nasionál neʼebé kle’an no ksolok boot tebes mak dirije ba serimónia solene formatura despedida ida-ne’e ba kontinjente ne’ebé sei reprezenta Timor-Leste iha misaun apoiu umanitáriu iha Filipina.

 “Ba dala uluk, Timor-Leste mobiliza kontinjente ida ho magnitude ida-ne’e-boot liu ne’ebé halibur halibur la’ós de’it ita-nia Forsa Defeza, maibé mós profisionál sira husi Bombeiru, Servisu Saúde, no Institutu Jestaun Ekipamentu husi Ministériu Obras Públikas. Kompozisaun multi-setoriál ida-ne’e hatudu ita-nia Estadu nia maturidade institusionál no ita-nia kapasidade ba resposta integrada ba emerjénsia umanitária globál sira”, Falur hateten iha nia deskursu iha ambitu serimónia despedida forsa tarrefa konjunta ne’ebé atu halomisaun umanitária iha sidadaun Filipina.

Nia hatutan, kontinjente ida-ne’e sai iha momentu ida ne’ebé partikularmente signifikativu: iha momentu ne’ebé Timor-Leste alkansa adezaun tomak iha ASEAN Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku nian.

Nia dehan, ida ne’e nudar realizasaun diplomátika ida-ne’e ho magnitude inestimável ne’ebé tau Timor-Leste iha episentru kooperasaun rejionál nian

 “Ita-boot sira, pesoál militár no sivil sira neʼebé prezente iha-ne’e, sei sai embaixadór dahuluk iha era foun ida-ne’e nian. Ita-boot sira lori iha ita-boot nia kabas la’ós de’it mochila no ekipamentu sira, maibé bandeira sagradu ita-nia rai-doben nian no esperansa husi povu ida ne’ebé ultrapasa adversidade inimajinável hodi alkansa sira-nia dignidade”,  nia subliña.

Jenerál Falur husu atu kontijente Timor -Leste ba misaun umanitária iha Filipin ida-idak hili ona ho kuidadu ba misaun ida-ne’e. Selesaun ida-ne’e la’ós arbitráriu no la’ós kasuál ida-ne’e rezulta husi avaliasaun rigorozu liuhusi abilidade téknika integridade morál.

“Bainhira ita boot sira sama ain iha rai Filipina, hanoin katak ita boot sira la ba deit nudar individual, maibe nudar Timor-Leste. Ita-boot sira nia jestu ida-idak, liafuan ida-idak, ita-boot sira nia asaun ida-idak sei observa no interpreta nu’udar espresaun ida ba karakter ita-nia nasaun nian. Mundu sei observa la’ós saída maka ita hatete, maibé saida maka ita hatudu ho efetivu liu husi ita-nia hahalok, ita-nia dedikasaun, no ita-nia profisionalizmu”, nia enkoraja.

Nia dehan, Timor-Leste, maski iha limitasaun materiál no dezafiu ekonómiku maibé iha buat folin-boot ida atu oferese ba mundu esperiénsia sofrimentu nian ne’ebé transforma ba empatia, memória solidariedade internasionál ne’ebé tulun transforma ba kompromisu atu retribui, no komprensaun kle’an kona-ba valór moris no dignidade ema nian.

“Ita sei kontribui ho buat uitoan ne’ebé ita iha, maibė ita sei oferese buat ne’ebé dĩ’ak liu ne’ebé ita iha. Solidariedade la ós konseitu abstratu ba ita timoroan. Ita hatene didi’ak signifikadu husi ajuda umanitária tanba ita hetan benefisiu husi ida-ne’e iha momentu nakukun liu iha ita-nia istória”, nia afirma.

Falur hateten, misaun umanitária ida-ne’e iha Filipina reprezenta materializasaun husi kompromisu ida-ne’e. Imi sei sai instrumentu ne’ebé Timor-Leste fó onra ba ninia dívida morál gratidaun nian no afirma ninia fatin nu’udar nasaun solidariedade, responsabilidade, no kompromisu ba prinsipiu universál sira fraternidade nian entre povu sira.

“Permite ha’u, iha momentu ida-ne’e, atu dirije ba ita-boot sira ho liafuan sira orientasaun nian ne’ebé klaru no la iha dúvida kona-ba espetativa sira ne’ebé tau ba ita-boot sira ida-idak”, nia dehan.

Tenente Jenerál Falur husu kontijente forsa tarrefa konjunta ba misaun umanitária iha presiza kumpre buat lima

Iha biban ne’e, Xefe Estadu Maiór Forsa Armada ne’e husu ba kontijente Timor -Leste ne’ebé halo misaun iha Filipina primeiru hatudu hahalok ne’ebé di’ak bainhira halo misaun.

” Ita-boot sira sujeita ba eskrutiniu konstante, no ita-boot nia hahalok labele halo sala iha sirkunstánsia hotu-hotu. Disipliña militár, respeitu ba kultura lokál, kortezia iha interasaun sira hotu-hotu, no integridade morál tenke sai ita-boot sira nia marka distintiva”, nia afimar.

 Daruak  husu ekipa sira tenke iha  unidade.

Datoluk submisaun rigorozu ba ierarkia no Komandu Forsa Tarefa nian maka fundamentál tebes.

“Kadeia komandu nian eziste atu asegura koordenasaun, seguransa, no efikásia operasionál. Desizaun ruma, asaun ruma, komunikasaun esterna ruma tenke tuir kanál sira ne’ebé apropriadu. Inisiativa individuál ne’ebé la kontroladu bele kompromete misaun tomak”,nia dehan.

Ba dahat, nu’udar Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada Timor bolu atensaun liuliu ba komunikasaun no deklarasaun públika sira, Iha kontestu kontemporáneu husi midia sosiál no komunikasaun instantánea, komentáriu sira ne’ebé la prudente, fotografia sira ne’ebé la apropriadu, ka deklarasaun ne’ebé la konsideradu bele iha reperkusaun sira ne’ebé la proporsional.

“Hadook an husi halo komentáriu aleatóriu ka deklarasaun públiku ne’ebé la autorizadu. Komunikasaun esterna hotu-hotu tenke kanaliza liu husi órgaun sira ne’ebé apropriadu. Hanoin katak Ita boot sira reprezenta Estadu Timor-Leste, la’ós opiniaun pesoál”, nia afirma.

Ba dala lima Falur husu ekipa sira  halo buat hotu ne’ebé presiza atu hasa’e orgullu nasionál. Knaar hotu-hotu, maski parese modestu, tenke hala’o ho ezelénsia. Kompeténsia téknika, dedikasaun ne’ebé la kolen, no espiritu servisu nian tenke karakteriza i-b asaun hotu-hotu.

” Bainhira ita boot sira fila mai, atu povu Timor tomal bele dehan ho orgullu ne’ebé justifikadu, katak: “Ita boot sira fó onra ba timoroan tomak”, nia enkoraja.

Iha biban ne’e Falur husu ba família kontijente forsa tarrefa konjunta ne’ebé hala’o misaun umanitária iha Filipina atu apoia orasaun.

“Agora ha’u dirije ba distintus familiares husi membru sira kontinjente ida-ne’e feen, la’en, inan, aman, oan, no ema hotu ne’ebé imi hadomi Ami rekoñese sakrifisiu boot ne’ebé ita-boot sira halo hodi permite ita-boot sira nia doben sira atu sai ba misaun ida-ne’e. Separasaun ne’e todan, preokupasaun ne’e naturál, no sira nia auzénsia nia todan sei sente loroloron. Maibé, ami husu Ita-boot sira nia apoiu ne’ebé metin, Ita-boot sira nia orasaun konstante, no Ita-boot sira nia enkorajamentu morál”, nia konklui.

Nune’e mós Ministru  Defeza Kontra Almirante Donaciano do Rosario da Costa Gomes Pedro Klamar Fuik hateten, Forsa tarrefa apoiu umanitariu Timor Leste nian Ida ne’e sei servisu iha kolaborasaun kompletu tomak hamutuk ho Autotrade Filipina nian atu garante resposta Ida neebe mak lalais responsata neebe Mak koodernada ba ba iha situsaun dezastre natural ein Jeràl saida mak akontese Filipina nian laran

“Forsa tarrefa konjunta apoiu umanitária Timor-Leste nian sei ajuda autoridade lokál sira forsa armada Filipina nian atu bele fó apoiu ne’ebé nesesariu materiál no lojistika ba populasaun sira ne’ebé mak afetadu husi katastrufu dezastre naturál ne’e rasik “, nia dehan.

Nia hatutan, gorsa tarrefa umanitária sei garante komunikasaun ida ne’ebé mak nakloke  komunikasaun ne’ebé mak orienradu da Komandu forsa tarrefa mai Komandu F-FDTL liu iha Ministeriu ba too iha ita nian Governu no ba iha ita-nia sosiedade ein-jerál

Governante ne’e dehan, forsa tarrefa umanitária sei sai forsa ne’ebé respeotoza forsa ne’ebé inklusiva i forsa ne’ebé mak sei fó apoiu hothotu neeb komunidade afetadu sira presiza.

“Forsa tarrefa umanitária sei proteje sivíl sira prepara antigu ba populasaun sira ne’ebé predizasei fahe bee alimentasaun ba iha populasaun ne’ebbé mak presiza sei fó mós apoiu médiku apoiu lojistiku  ne’ebé populasaun presiza”nia dehan.

Klamar Fuik esplika,Iha apoia umanitária tenke iha karrateristuka teproteje ema nia vida no  iha respeita ema no no tenke iha imparsisalidade.

Nia dehan, forsa tarrefa umanitária Timor-Leste neebe mak establese aban sei halo primeira embarkasaun kuarta aban no ekipa segundu sira sei ba iha sesta agora.

Nia agradese ba forsa tarrefa umanitária no husu atu halo misaun ho di’ak.

Nia mós agrdeefe ba Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada Falur Rate Laek ema.neebe mak hatudu protidaun apoia Governu nia desizaun sira.

” Bainhira Primeiru Ministru husu ha’u dehan karik ita bele haruka ita forsa ba apoia umanitária hodi tulun povu Filipinu ne’ebé hetan dezastre katastruferu, ha’u hanesan Ministru Defeza kontaktu kedan ba Jenerál XEMGFA no responde kedan ho dala ida la ba tan tan dala rua ida ne’e ha’u agradese”, nia afirma.

Fó hanoin fali katak iha loron iha kuarta  (6/11) semana kotuk liuhusi reuniaun Konsellu Ministru estraordináriu

aprova projetu Rezolusaun Governu ne’ebé autoriza, iha kuadru konstitusionál no legál, partisipasaun hosi FALINTIL – Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) iha misaun ida ba apoiu umanitáriu no protesaun sivíl iha Repúblika Filipinas.Desizaun governu nian bazeia ba kompromisu internasionál ne’ebé Timor-Leste halo iha ámbitu Nasoins Unidas no Asosiasaun Nasoins Sudeste Aziátiku (ASEAN), no mós dispozisoins hosi Lei Defeza Nasionál no Estatutu Orgániku F-FDTL nian, ne’ebé fó lejitimidade ba Forsas Armadas hodi partisipa iha misaun umanitária no emerjénsia sira, iha kooperasaun ho nasaun sira seluk no organizasaun internasionál sira.

Ekipa Rápides Info

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *