Hosi Tiago Amaral Sarmento ( ex-SEKJEN AATL no ex-Diretúr Exekutivu JSMP).
Lei n.9/2022, 13 Jullu LOIC ne’e mak REGULA no fahe servisu investigasaun krime nian iha Timor-Leste, atu labele soke malu.
Ponto importante 3 iha LOIC, nebe regula konaba;
- Sé mak Órgão de Polícia Criminal (OPC)? –
Artigu 3.º
OPC mak kompostu hosi:
- PNTL- Polísia Nasionál Timor-Leste
- PCIC – Polísia Científica e de Investigação Criminal
- Outros nee katak “ne’ebé lei fó podér” (izemplu Ministeriu Públiku bele delega mos ba ofisial justiça MP).
- Kompeténsia –
Ne’e defini sé mak investiga saida?
Artigu 7.º no 8.º
Iha art. Rua nee regula katak:
- PCIC mak kaer krime todan sira hanesauir mai (art 9 ho 10 hosi LOIC);
PCIC mak Órgão de Polícia Criminal ho kompeténsia “REZERVADA” ba Kriminalidade GRAVE, ORGANIZADA NO KOMPLEKSA.
PNTL iha (ho) kompeténsia “JENÉRIKA” konaba krime ki’ik sira.
LOIC hatur momos kedas katak “PCIC mak iha kompeténsia ESPECIALIZADA”.
Nomós ho kompeténsia REZERVADA ba PCIC – Artigu 8.º LOIC:
Nune’e, PCIC de’it mak bele investiga, la presiza delegasaun hosi Prokuradór, konabá kazu sira hanesan tuir mai;
a) Krime Kontra Patrimóniu ho valór boot ka ho
burla:
- Burla agravada, Burla informátika
- Falsifikasaun dokumentu, Falsidade informátika
- Branqueamentu kapitál (lavagem dinheiro)
b) Krime Ekonómiku no Finanseiru:
- Korrupsaun pasiva/aktiva, Pekulatu, Abusu podér
(hamutuk ho CAC) - Fraude fiskál, Kontrabandu ho valór boot
c) Krime ORGANIZADA no TRANSNASIONÁL:
- Tráfiku droga organizadu
- Tráfiku umanu
- Terrorizmu, Asosiasaun kriminosa
- Tráfiku arma
d) Krime ho Meiu Espesífiku:
- Cibercrime, Krime informátiku – ne’ebé PCIC foin
desmantela rede no rekupera $42 milhões husi
burla - Krime ne’ebé presiza perísia sientífika laboratórial – LPC mak halo analiza vestíjiu
e) Krime Grave seluk:
- Omisídiu agravadu / kualifikadu
- Violasaun grave ne’ebé kompleksu
AGORA, SA IDA MAK PNTL nia kompeténsia TUIR LOIC NE’E?
Tuir artigu 9.º LOIC, PNTL halo de’it investigasaun ba krime komum sira (krime ho natureza baibain), no ba krime boot sira tenke hein “delegasaun kompeténsia husi Ministériu Públiku”, kuandu PCIC seidauk iha área ne’ebá (área krime akontese). PNTL konsentra liu ba ordem públika.
– ne’e, tuir LOIC, “PCIC mak tenke investiga, la’ós PNTL nia parte Investigasaun komun”.
- Direção husi Ministériu Públiku – Artigu 4.º
OPC hotu, PNTL ka PCIC, servisu hotu iha direção no dependénsia funsionál husi Prokuradór – Ministériu Públiku mak manda investigasaun, la’ós Polísia mesak.
IHA KAZU NEBE FOIN AKONTESE ENTRE PSIC HO PNTL NIA INVESTIGADOR SIRA, IMPORTANTE MINISTRO DA JUSTIÇA, PGR, MINISTRO INTERIOR HO COMANDO GERAL PNTL TENKI INTERVEIN LALAIS ATU LABELE HAMOSU PROBLEMA SELUK TAN NO HATUR LOLOS IDA-IDAK NIA KOMPETENSIA TUIR LOIC HARUKA. INKLUI KOORDENA MALU HODI BUKA TUIR LIALOS.

